Krajowe zasady wprowadzania wyrobów budowlanych na rynek

mgr inż. Włodzimierz Babik

W ostatnim czasie ukazały się dwa ważne dla producentów i wykonawców budowlanych akty prawne:

  • Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 8 września 2016r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 16 kwietnia 2014 r. o wyrobach budowlanych (Dz.U. 2016r. poz. 1570 r.).
  • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. 2016 r. poz. 1996).

Te dwa dokumenty tworzą krajowy system wprowadzania wyrobów do obrotu w Polsce. Krajowy system dotyczy wyrobów budowlanych, które nie są objęte systemem europejskim.

Krajowy system został zbudowany w związku i na podstawie dwóch innych aktów prawnych, którymi są:

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011(UE) z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylają dyrektywę Rady 89/106/EWG, oraz
  • Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo Budowlane (Dz.U. 2013 r. poz. 1409 wraz z późniejszymi

Krajowy system wprowadzania wyrobów do obrotu uzupełniają : Ustawa z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz.U. 2016 r. poz. 542, 1289 i 1579) oraz dalsze szczegółowe rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa dotyczące krajowych ocen technicznych, krajowych jednostek oceny techniczne  oraz kontroli wyrobów wprowadzonych do obrotu.

Należy podkreślić, że podstawą wszystkich nowelizacji aktów prawnych, w interesującym nas tu zakresie, tj. Ustawy Prawo Budowlane, Ustawy o wyrobach budowlanych oraz wydanych na ich podstawie rozporządzeń Ministra Infrastruktury i Budownictwa, w szczególności Rozporządzeniu  w sprawie sposobu  deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011. Podstawowa część wyrobów budowlanych objęta jest systemem europejskim znakowania CE, jednak poza tym wyrobami występuje  bardzo liczny obszar wyrobów, na które nie wydano europejskich specyfikacji technicznych i właśnie dla tych wyrobów, stosowanych na rynku krajowym, przeznaczony jest krajowy system wprowadzania do obrotu obejmujący sposób deklarowania właściwości użytkowych i sposób znakowania ich znakiem budowlanym.

Z uwagi na ograniczone ramy niniejszego artykułu z jednej strony i szeroki zakres wymienionych aktów prawnych w dalszej części omówione zostaną jedynie niektóre aspekty Ustawy o wyrobach budowlanych oraz Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w szczególności postanowienia nowe lub dotyczące producentów ceramiki.

           

Ustawa o wyrobach budowlanych. Ustawa określa zasady wprowadzania do obrotu lub udostępniania na rynku krajowym wyrobów budowlanych, zasady kontroli wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu lub udostępnianych na rynku oraz określa właściwości  organów w zakresie wykonywania zadań administracyjnych i obowiązków wynikających z Rozporządzenia nr 305/2011 (UE).

Przyjęte w ustawie terminy i definicje dotyczące wprowadzania wyrobów do obrotów są takie same jak w Rozporządzeniu 305/2011 (UE) lub są zgodne z tym rozporządzeniem. Z tych ostatnich wymienimy jedynie:

  • znak budowlany – znak wskazujący, że wyrób budowlany oznaczony tym znakiem może być udostępniony na rynku krajowym i stosowany przy wykonywaniu robót budowlanych,
  • producent – także upoważniony przedstawiciel producenta,
  • udostępnienie na rynku krajowym – każde dostarczenie wyrobu budowlanego w celu dystrybucji lub zastosowania na rynku krajowym w ramach działalności handlowej, odpłatnie lub nieodpłatnie,
  • krajowa ocena techniczna – udokumentowana pozytywna ocena właściwości użytkowych tych zasadniczych charakterystyk wyrobu budowlanego, które zgodnie z zamierzonym zastosowaniem mają wpływ na spełnienie podstawowych wymagań.

Po tych natury ogólnej postanowieniach, w Ustawie zawarte zostały postanowienia dotyczące:

  • wprowadzenia do obrotu lub udostępniania na rynku krajowym wyrobów budowlanych,
  • obowiązków producentów, upoważnionych przedstawicieli producentów, importerów i sprzedawców w zakresie wyrobów budowlanych znakowaniem budowlanym,
  • organów właściwych w zakresie kontroli i postępowania administracyjnego w sprawie wyrobów budowlanych wprowadzonych na rynku krajowym oraz obowiązków tych organów,
  • kontroli i postępowania administracyjnego w sprawie wprowadzonych do obrotu lub udostępnionych na rynku krajowym wyrobów budowlanych,
  • przepisów karnych i kar pieniężnych,
  • przepisów zmieniających, przejściowych i końcowych.

W dalszej części niniejszego artykułu, omówione będą dwie pierwsze kwestie, ale warto zwrócić uwagę, że ponad połowa tekstu Ustawy poświęcona została sprawom kontroli i kar, więc warto czytać Ustawę w całości.

Wprowadzanie do obrotu lub udostępnianie na rynku krajowym wyrobów budowlanych. Wyrób budowlany może być wprowadzony do obrotu lub udostępniony na rynku krajowym, jeżeli nadaje się do stosowania przy wykonywaniu robót budowlanych, w zakresie odpowiadającym jego właściwościom użytkowym i zamierzonemu stosowaniu, co oznacza, że jego właściwości użytkowe umożliwiają prawidłowo zaprojektowanym i wykonanym obiektem budowlanym, w których ma on być zastosowany w sposób trwały, spełnienie podstawowych wymagań wymienionych w Ustawie Prawo Budowlane.

Wyrób budowlany objęty normą zharmonizowaną lub zgodny z wydaną do niego europejską aprobata techniczną, może być wprowadzony do obrotu lub udostępniony na rynku krajowym wyłącznie zgodnie z Rozporządzeniem 305/2011 (UE), czyli oznakowany znakiem CE.

Wyrób budowlany nieobjęty normą zharmonizowaną i dla którego nie została wydana europejska ocena techniczna, może być wprowadzony do obrotu lub udostępniony na rynku krajowym, jeżeli został oznakowany znakiem budowlanym. Wzór znaku budowlanego został podany w załączniku do Ustawy.

Oznakowanie wyrobu budowlanego znakiem budowlanym może mieć miejsce, jeżeli producent sporządził na swoją wyłączną odpowiedzialność krajową deklarację właściwości użytkowych tego wyrobu. Właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, podane w krajowej deklaracji z zgodnie z właściwą przedmiotowo Polską Normą wyrobu lub krajowa oceną techniczną powinny odnosić się do tych zasadniczych charakterystyk, które mają  wpływ na spełnienie  podstawowych wymagań przez obiekty budowlane, zgodnie z zamierzonym zastosowaniem tego wyrobu. Informacje o właściwościach użytkowych wyrobu budowlanego,  odnoszących się do    zasadniczych charakterystyk tego wyrobu można podawać tylko wtedy, gdy zostały określone w krajowej deklaracji.

Przez umieszczenie lub zlecenie umieszczenia znaku budowlanego na wyrobie budowlanym producent  ponosi odpowiedzialność za zgodność tego wyrobu deklarowanymi właściwościami użytkowymi, wymaganiami określonymi w omawianej ustawie oraz dalszych przepisach, jakie w danym przypadku mają zastosowanie.

Kopie krajowej deklaracji właściwości  użytkowych dostarcza się lub udostępnia w wersji papierowej lub elektronicznej z każdym wyrobem udostępnianym na rynku krajowym.

W ustawie zawarta jest delegacja dla właściwego Ministra w tym przypadku Ministra Infrastruktury i Budownictwa o określenie w drodze rozporządzenia:

  • sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych;
  • grup wyrobów budowlanych objętym obowiązkiem sporządzania karowej wyrobów;
  • wzoru i treści krajowej deklaracji;
  • sposobu znakowania wyrobów budowlanych znakiem budowlanym;

W odniesieniu do wszystkich ww. spraw podane zostało wyraźne wskazanie: określa (minister ) biorąc pod uwagę… Rozporządzenie nr 305/2011 (UE). To zalecenie jest ze wszechmiar  uzasadnione i należy dodać, że wszystkie odpowiednie w tej mierze rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa zostały już wydane.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz znakowania ich znakiem budowlanym. W Rozporządzeniu  określono:

  • sposób deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych;
  • krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych wyrobów budowlanych;
  • grupy wyrobów budowlanych objętych obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych oraz właściwe dla tych grup krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych;
  • wzór i treść krajowej deklaracji właściwości użytkowych;
  • sposób udostępniania i dostarczania krajowej deklaracji odbiorcom budowlanym;
  • sposób znakowania wyrobów budowlanych oraz zakres informacji towarzyszących tego znakowi.

Deklarowanie właściwości  użytkowych. Producent deklaruje  właściwości użytkowe wyrobu budowlanego, wyrażając je jako poziom, lub klasę lub w sposób opisowy na podstawie oceny i weryfikacji stałości tych właściwości przeprowadzonej zgodnie z krajowym  systemem właściwym dla tego wyrobu i jego zamierzonego zastosowania.

Krajowe systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych . W Rozporządzeniu, podobnie jak w Rozporządzeniu 305/2011 (UE) przewidziano systemy: 1+,  1,  2+,, 3,  4.

Producent przy określaniu typu wyrobu budowlanego i ocenie jego właściwości  może zastąpić badania lub obliczenia, wymagane do oceny właściwości użytkowych, poprzez wykazanie w dokumentacji techniczne, że:

  • zasadnicze charakterystyki wskazane w zastosowanej specyfikacji technicznej i odnoszącej się do zamierzonego zastosowania osiągają określony poziom lub klasę właściwości użytkowych bez konieczności badań lub obliczeń, zgodnie z warunkami określonymi w zastosowanej w krajowej specyfikacji technicznej lub ustaleniach Komisji Europejskiej w tym zakresie;
  • wyrób budowlany objęty Polska Normą należy do tego samego typu, wyrobu dla którego ocena właściwości użytkowych została dokonana przez innego producenta, który wyraził zgodę na wykorzystanie wyników badań przeprowadzonych w ramach tej oceny oraz ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowość.

Producent będący mikroprzedsiębiorcą stosując krajowy system 3 lub 4, może zastąpić wskazane w zastosowanej  Polskiej Normie metody badań innymi metodami, jeżeli wykaże równoważność tych metod w dokumentacji technicznej.

Grupy wyrobów budowlanych objęte obowiązkiem sporządzania krajowej deklaracji właściwości użytkowych zostały wymienione w załączniku nr 1 do Rozporządzenia. W załączniku wymieniono 37 wyrobów i podano: numer i nazwę grupy, rodzaje wyrobów, zamierzone zastosowanie, wymagane klasy reakcji na ogień oraz wymagane systemy oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych. Tu wymienimy tylko te grupy w których znajdują się (do których można zaliczyć) wyroby ceramiczne. Są to:

  1. Wyroby prefabrykowane z betonu zwykłego ( lekkiego /komórkowego, w tym … prefabrykowane zestawy (belki oraz pustaki z betonu lub pustaki z innych materiałów);
  2. Kominy, przewody kominowe i wyroby specjalne, w tym przewody kominowe (elementy lub bloki) oraz wielopowłokowe bloki kominowe;
  • Wyroby murowe i wyroby związane, w tym elementy murowe ceramiczne (system ocen 2+ lub 4),
  • Wyroby do wykończenia ścian wewnętrznych, zewnętrznych i sufitów. Zestawy wyrobów do wykonywania ścian działowych w tym płytki;
  • Pokrycia dachowe świetliki, okna dachowe i wyroby pomocnicze. Zestawy dachowe, w tym dachówki i akcesoria dachowe;
  • Zestawy budowlane, komponenty budowlane, prefabrykaty, w tym pustaki wentylacyjne;
  • Wyroby do wentylacji i i klimatyzacji, w tym rury wentylacyjne.

 

Krajowa deklaracja właściwości użytkowych. Wzór i treść krajowej deklaracji podano w załączniku nr do Rozporządzenia.  Kopię krajowej deklaracji producent udostępnia na swojej stronie internetowej przez okres dziesięciu lat od dnia wprowadzenia wyrobu budowlanego do obrotu. Na żądanie odbiorcy wyroby budowlanego kopia krajowej deklaracji jest dostarczana w postaci papierowej.

Znakowanie. Przed wprowadzeniem wyrobu budowlanego do obrotu lub udostępnieniem na rynku krajowym, producenta znakuje go, w sposób widoczny, czytelny i trwały, znakiem budowlanym (znak B).  Oznakowaniu wyrobu,  budowlanego znakiem budowlanym towarzyszą informacje o wyrobie, które umieszcza się lub dołącza do wyrobu odpowiednio do sposobu znakowania znakiem budowlanym.

Postanowienie końcowe. Producent wyrobu budowlanego wymienionego w załączniku nr 1 do Rozporządzenia, który zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 grudnia 2016 r. nie był objęty obowiązkiem znakowania znakiem budowlanym, nie jest obowiązany do dnia 30 czerwca 2018 r. sporządzać krajowej deklaracji przy wprowadzaniu do obrotu lub udostępnianiu na rynku krajowym tego wyrobu budowlanego.

W niniejszej informacji wykorzystano fragmenty tekstu wymienionych ustaw i rozporządzeń.

 

Warszawa, październik 2017 r.